भो॰ वृ॰ १.२४

ईश्वरस्य प्रणिधानात् समाधिलाभ इत्युक्तम् । तत्रेश्वरस्य स्वरूपं
प्रमाणं प्रभावं वाचकमुपासनाक्रमं तत्फलं च क्रमेण वक्तुमाह–

क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः ॥समाधि २४॥

क्लिश्नन्तीति क्लेशा अविद्यादयो वक्ष्यमाणाः ।
विहितनिषिद्धव्यामिश्ररूपाणि कर्माणि । विपच्यन्त इति विपाकाः
कर्मफलानि जात्यायुर्भोगाः । आफलविपाकाच्चित्तभूमौ शेरत इत्याशयो
वासनाख्यसंस्कारः । तैरपरामृष्टस्त्रिष्वपि कालेषु न संस्पृष्टः ।
पुरुषविशेषोऽन्येभ्यः पुरुषेभ्यो विशिष्यते इति विशेष ईश्वरः
ईशनशील इच्छामात्रेण सकलजगदुद्धरणक्षमः ।
यद्यपि सर्वेषामात्मणां क्लेशादिस्पर्शो नास्ति तथापि
चित्तगतास्तेषामुपदिश्यन्ते । यथा योद्धृगतो जयपराजयौ स्वामिनः ।
अस्य तु त्रिष्वपि कालेषु तथाविधोऽपि क्लेशादिपरामर्शो नास्ति । अतः
सविलक्षण एव भगवानीश्वरः । तस्य च तथाविधमैश्वर्यमनादेः
सत्त्वोत्कर्षात् । तस्य सत्त्वोत्कर्षस्य प्रकृष्टाज्ज्ञानादेव । न
चानयोर्ज्ञानैश्वर्ययोरितरेतराश्रयत्वं परस्परानपेक्षत्वात् ।
ते द्वे ज्ञानैश्वर्ये ईश्वरसत्त्वे वर्तमाने अनादिभूते
तेन तथाविधेन सत्त्वेन तस्यानादिरेव सम्बन्धः ।
प्रकृतिपुरुषसंयोगवियोगयोरीश्वरेच्छाव्यतिरेकेणानुपपत्तेः ।
यथेतरेषां प्राणिनां सुखदुःखमोहात्मकतया परिणतं चित्तं
निर्मले सात्त्विके धर्मानुप्रख्ये प्रतिसङ्क्रान्तं चिच्छायासङ्क्रान्ते
संवेद्यं भवति नैवमीश्वरस्य । तस्य केवल एव सात्त्विकः
परिणाम उत्कर्षवाननादिसम्बन्धेन भोग्यतया व्यवस्थितः । अतः
पुरुषान्तरविलक्षणतया स एव ईश्वरः ।
मुक्तात्मनान्तु पुनःपुनः क्लेशादियोगस्तैस्तैः
शास्त्रोक्तैरुपायैर्निवर्तितः । अस्य पुनः सर्वदैव तथाविधत्वान्न
मुक्तात्मतुल्यत्वम् । न चेश्वराणामनेकत्वम् । तेषां तुल्यत्वे
भिन्नाभिप्रायत्वात् कार्यस्यैवानुपपत्तेः । उत्कर्षापकर्षयुक्तत्वे
य एवोत्कृष्टः स एवेश्वरस्तत्रैव काष्ठाप्राप्तत्वादैश्वर्यस्य ॥२४॥

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *