भो॰ वृ॰ ३.४४

तदेवं पूर्वान्तविषयाः परान्तविषया मध्यभावाश्च सिद्धीः
प्रतिपाद्याऽनन्तरं भुवनज्ञानादिरूपा बाह्याः कायव्यूहादिरूपा
आभ्यन्तराः परिकर्मनिष्पन्नभूताश्च मैत्र्यादिषु बलानीत्येवमाद्याः
समाध्युपयोगिनीश्चान्तःकरणबहिःकरणलक्षणेन्द्रियभवाः
प्राणादिवायुभवाश्च सिद्धीश्चित्तदार्ढ्याय समाधेश्चाश्वासोत्पत्तये
प्रतिपाद्येदानीं स्वदर्शनोपयोगिसबीजनिर्बीजसमाधिसिद्धये
विविधोपायप्रदर्शनायाह —

स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद्भूतजयः ॥विभूति ४४॥

वृत्तिः —पञ्चानां पृथिव्यादीनां भूतानां ये
पञ्चाऽवस्थाविशेषरूपा धर्माः स्थूलत्वादयस्तत्र
कृतसंयमस्य भूतजयो भवति । भूतान्यस्य वश्यानि
भवन्तीत्यर्थः । तथा हि —भूतानां परिदृश्यमानं
विशिष्टाकारवत् स्थूलरूपम् । स्वरूपपञ्चैषां यथाक्रमं कार्यं
गन्धस्नेहोष्णताप्रेरणावकाशदानलक्षणम् । सूक्ष्मं च यथाक्रमं
भूतानां कारणत्वेन व्यवस्थितानि गन्धादितन्मात्राणि । अन्वयिनो गुणाः
प्रकाशप्रवृत्तिस्थितिरूपतया सर्वत्रैवाऽन्वयित्वेन समुपलभ्यन्ते ।
अर्थवत्त्वं तेषु एव गुणेषु भोगापवर्गसम्पादनाख्या शक्तिः ।
तदेवं भूतेषु पञ्चसु उक्तधर्मलक्षणावस्थाभिन्नेषु
प्रत्यवस्थं संयमं कुर्वन् योगी भूतजयी भवति । तद्यथा —
प्रथमं स्थूलरूपे संयमं विधाय तदनु स्वरूपे इत्येवं क्रमेण
तस्य कृतसंयमस्य सङ्कल्पानुविधायिन्यो वत्सानुसारिण्य इव गावो
भूतप्रकृतयो भवन्तीत्यर्थः ॥४४॥

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *